Almanya’da işten çıkarılma: haklarınız ve yapmanız gerekenler

Kısaca önemli bilgiler

• Fesih (Kündigung) ancak ıslak imzalı kâğıt ile geçerlidir. E-posta, WhatsApp veya SMS ile yapılan fesih geçersizdir.
• İşveren için yasal fesih süresi, kıdeme göre dört hafta ile yedi ay arasındadır. Deneme süresinde iki hafta yeterlidir.
• Feshe itiraz etmek istiyorsanız fesih mektubunu aldıktan sonra üç hafta içinde iş mahkemesinde (Arbeitsgericht) dava açmalısınız.
• Tazminat (Abfindung) otomatik bir hak değildir; çoğu zaman pazarlık veya mahkemede uzlaşma sonucu ödenir.
• Fesih mektubunu aldıktan sonra üç gün içinde iş ajansına iş arayan olarak kaydolun.

Fesih yazılı olmalı

Alman Medeni Kanunu’na (§ 623 BGB) göre iş ilişkisinin fesih veya karşılıklı fesih sözleşmesiyle (Aufhebungsvertrag) sona ermesi için yazılı şekil şarttır ve elektronik şekil açıkça hariç tutulmuştur. Yani fesih mektubunun işveren adına yetkili kişi tarafından elle imzalanmış olması gerekir.

Fesih, mektup size ulaştığı anda geçerlilik kazanır; süreler de bu tarihten itibaren işler. Mektubu ne zaman aldığınızı not edin, zarfı saklayın.

Fesih mektubunda nelere bakmalısınız?

Fesih mektubunu aldığınızda sakin olun ve hiçbir şey imzalamayın. Yalnızca mektubu aldığınızı onaylamanız istenirse, bunun feshi kabul ettiğiniz anlamına gelmediğini bilin. Şu noktaları kontrol edin:

• İmza: Mektup elle imzalanmış mı ve imzalayan kişi feshe yetkili mi?
• Tarih ve süre: İş ilişkisinin bitiş tarihi, yasal veya sözleşmedeki süreye uyuyor mu? Süre yanlış hesaplanmış görünüyorsa bunu hemen bir avukata danışın; bazı durumlarda bu hata da üç haftalık dava süresi içinde ileri sürülmelidir.
• Fesih türü: Süreli mi, süresiz mi? İşletmeye bağlı bir fesihte tazminat teklifi var mı?
• Ek belgeler: Karşılıklı fesih sözleşmesi veya “feragatname” gibi ek kâğıtlar imzalamanız isteniyorsa önce danışın.

Fesih mektubunda gerekçe kural olarak yazılmak zorunda değildir (meslek eğitimindeki çıraklar gibi istisnalar vardır). Gerekçe çoğu zaman ancak dava sürecinde ortaya çıkar.

Fesih süresince çalışma: Fesih süresi boyunca maaşınız ödenmeye devam eder ve normal olarak çalışmaya devam edersiniz. İşveren sizi işten serbest bırakabilir (Freistellung); bu durumda da maaş ödenir.

Yasal fesih süreleri

Çalışan olarak siz, iş ilişkisinin süresinden bağımsız olarak dört haftalık süreyle ayın 15’ine veya ay sonuna istifa edebilirsiniz. İşveren için süre, kıdeme göre uzar:

Deneme süresi (Probezeit, en fazla altı ay) boyunca iki taraf da iki haftalık süreyle fesih yapabilir. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi farklı süreler öngörebilir; sözleşmeyle çalışan aleyhine işverenden daha uzun bir süre konamaz.

Süresiz (derhal) fesih (fristlose Kündigung) yalnızca çok ağır bir sebep varsa mümkündür ve sebebin öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır.

Fesih koruması (Kündigungsschutz) ne zaman geçerli?

İşten Çıkarılmaya Karşı Koruma Kanunu (Kündigungsschutzgesetz) iki şart birlikte sağlanırsa geçerlidir:

• iş ilişkiniz altı aydan uzun sürmüştür ve
• işletmede düzenli olarak 10’dan fazla çalışan vardır (çıraklar sayılmaz; haftada 20 saate kadar çalışanlar 0,5, 30 saate kadar çalışanlar 0,75 sayılır). 2004’ten önce işe girenler için daha düşük bir eşik geçerli olabilir.

Bu durumda işveren feshi ancak üç gerekçeden birine dayandırabilir: kişiye bağlı (ör. uzun süreli hastalık), davranışa bağlı (genellikle önceden uyarı, Abmahnung, gerekir) veya işletmeye bağlı (ör. kadro kaldırılması; bu durumda çalışanlar arasında sosyal seçim yapılmalıdır). Bu şartlar yoksa fesih sosyal açıdan haksız sayılabilir.

İşyerinde işçi temsilciliği (Betriebsrat) varsa, fesihten önce dinlenmesi gerekir.

Üç haftalık dava süresi

Feshin geçersiz olduğunu düşünüyorsanız, fesih mektubu size ulaştıktan sonra üç hafta içinde iş mahkemesinde dava açmalısınız. Bu süre kaçırılırsa fesih, gerçekte hatalı olsa bile kural olarak geçerli sayılır.

• Davayı mahkemenin dava kayıt bürosunda (Rechtsantragsstelle) kendiniz de açabilirsiniz.
• Birinci derece iş mahkemesinde, davayı kazansanız bile kendi avukat masrafınızı kendiniz ödersiniz.
• Sendika üyeleri genellikle sendikadan hukuki destek alır; hukuki koruma sigortanız (Rechtsschutzversicherung) varsa masrafları karşılayıp karşılamadığını sorun.

Tazminat (Abfindung) hakkım var mı?

Almanya’da fesih nedeniyle genel bir tazminat hakkı yoktur. Tazminat çoğu zaman şu durumlarda ödenir:

• İşletmeye bağlı fesihte yasal teklif: İşveren fesih mektubunda işletme gerekçesine dayandığını ve dava süresini kaçırırsanız tazminat alacağınızı belirtirse, her çalışma yılı için 0,5 aylık maaş tutarında hak doğar. Altı aydan uzun süreler tam yıl sayılır.
• Uzlaşma: Fesih davalarının önemli bir kısmı, işverenin tazminat ödediği bir uzlaşmayla sona erer.
• Sosyal plan veya toplu sözleşme tazminat öngörebilir.

Tazminat sosyal sigorta primlerinden muaftır, ancak gelir vergisine tabidir.

Özel koruma altındaki çalışanlar

Bazı gruplar özel fesih korumasına sahiptir:

• Hamileler: Hamilelik boyunca ve doğumdan sonra en az dört ay fesih yasaktır. İşveren hamileliği bilmiyorsa, fesihten sonraki iki hafta içinde bildirmeniz gerekir.
• Ebeveyn iznindekiler (Elternzeit): İzin talep edildikten sonra belirli bir dönemden itibaren fesih kural olarak yasaktır.
• Ağır engelliler: İşveren feshi ancak entegrasyon dairesinin (Integrationsamt) önceden onayıyla yapabilir.
• İşçi temsilcileri (Betriebsrat üyeleri) de özel koruma altındadır.

Fesihten sonra yapmanız gerekenler

1. İş ajansına bildirin: Üç gün içinde iş arayan olarak kaydolun; geç kayıt bir haftalık Sperrzeit’e yol açabilir. Ayrıntılar işsizlik parası rehberimizde.
2. Dava süresini not edin: Üç hafta, mektubun size ulaştığı günden itibaren işler.
3. Kalan izinlerinizi kontrol edin: Kullanılmamış yıllık izin, fesih süresi içinde kullanılmalı; mümkün değilse parası ödenir. Yıllık izin hesaplama aracıyla izin günlerinizi hesaplayabilirsiniz.
4. Hizmet belgesi (Arbeitszeugnis) isteyin: Ayrılırken yazılı bir hizmet belgesi isteme hakkınız vardır. Yeni başvurularınız için bu belge önemlidir; içeriği iyi niyetli ve anlaşılır olmalıdır.
5. Oturum izninizi düşünün: Oturum izniniz belirli bir işe veya çalışmaya bağlıysa, iş kaybının oturumunuza etkisini zamanında Yabancılar Dairesi’ne (Ausländerbehörde) sorun.

İstifa ve karşılıklı fesih sözleşmesi

Kendiniz istifa ederseniz veya bir karşılıklı fesih sözleşmesi imzalarsanız, önemli bir gerekçe yoksa iş ajansı genellikle 12 haftalık Sperrzeit uygular; bu sürede işsizlik parası ödenmez ve toplam hak süresi kısalır. Ayrıca karşılıklı fesih sözleşmesiyle fesih korumasından da vazgeçmiş olursunuz. Böyle bir sözleşmeyi imzalamadan önce mutlaka danışmanlık alın.

İstifa ederken de yazılı şekil şarttır: Mektubu elle imzalayın ve işverene ulaştığını kanıtlayabilecek bir yolla verin, örneğin bir tanık eşliğinde elden teslim ederek. İstifa için kanuni süre dört haftadır; sözleşmenizde daha uzun bir süre olabilir.